Thuốc bổ thận là cách gọi khá phổ biến, nhưng trên thực tế không phải sản phẩm nào được quảng cáo với công dụng bổ thận cũng là thuốc điều trị bệnh thận. Tùy nguyên nhân và mức độ tổn thương, người bệnh có thể được bác sĩ kê thuốc kiểm soát huyết áp, phù, rối loạn điện giải, thiếu máu, mỡ máu hoặc thuốc điều trị các bệnh lý thận đặc hiệu.
Trong khi đó, các sản phẩm bổ thận trên thị trường phần lớn thuộc nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe hoặc thực phẩm chức năng, có mục đích hỗ trợ chứ không thay thế thuốc điều trị.
1. Có thuốc nào thực sự “bổ thận” không?
Không có một loại thuốc duy nhất có thể dùng chung cho tất cả trường hợp “thận yếu”. Việc điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân gây tổn thương thận, chức năng lọc cầu thận, huyết áp, lượng đạm trong nước tiểu, nồng độ kali, tình trạng thiếu máu và các bệnh lý đi kèm.
Vì vậy, nếu một người bị suy thận, việc tự mua các sản phẩm được quảng cáo là bổ thận để uống có thể không giải quyết được nguyên nhân bệnh. Với bệnh thận mạn, mục tiêu điều trị thường là kiểm soát nguyên nhân, giảm biến chứng và làm chậm quá trình suy giảm chức năng thận.
2. Những nhóm thuốc có thể được sử dụng trong điều trị bệnh thận
Thuốc kiểm soát huyết áp
Tăng huyết áp thường liên quan chặt chẽ với bệnh thận. Một số nhóm thuốc hạ huyết áp có thể được bác sĩ sử dụng nhằm kiểm soát huyết áp và hỗ trợ bảo vệ chức năng thận.
Các nhóm thường gặp gồm thuốc ức chế men chuyển ACE, thuốc chẹn thụ thể angiotensin II, thuốc chẹn kênh canxi, thuốc chẹn beta và một số thuốc lợi tiểu.
Một số thuốc có thể làm thay đổi creatinin hoặc điện giải trong giai đoạn đầu, do đó người bệnh có thể cần xét nghiệm máu định kỳ để theo dõi.
Thuốc kiểm soát kali máu
Khi chức năng thận suy giảm, khả năng đào thải kali có thể bị ảnh hưởng. Kali máu quá cao có thể gây yếu cơ, rối loạn nhịp tim và những biến chứng nghiêm trọng.
Tùy tình trạng, bác sĩ có thể sử dụng các biện pháp và thuốc thích hợp để kiểm soát nồng độ kali. Người bệnh suy thận không nên tự ý sử dụng các chế phẩm bổ sung kali nếu chưa được kiểm tra xét nghiệm.
Thuốc điều trị thiếu máu
Bệnh thận mạn có thể dẫn tới thiếu máu. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung sắt hoặc sử dụng các thuốc kích thích tạo hồng cầu như erythropoietin hay darbepoetin.
Việc lựa chọn và điều chỉnh liều cần dựa trên xét nghiệm máu và tình trạng cụ thể của từng người.
Thuốc kiểm soát cholesterol
Rối loạn mỡ máu thường đi kèm bệnh thận và có thể làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch. Một số bệnh nhân có thể được chỉ định thuốc nhóm statin nhằm kiểm soát cholesterol theo đánh giá của bác sĩ.
Kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ tim mạch cũng có ý nghĩa quan trọng đối với người mắc bệnh thận.
Thuốc và sản phẩm hỗ trợ chuyển hóa xương
Ở người bệnh thận mạn, rối loạn chuyển hóa canxi – phospho có thể dẫn tới các vấn đề về xương.
Tùy kết quả xét nghiệm, bác sĩ có thể cân nhắc vitamin D, các dạng vitamin D hoạt tính, canxi hoặc thuốc gắn phosphate như sevelamer. Không nên tự bổ sung canxi hoặc vitamin D liều cao vì việc bổ sung không phù hợp có thể gây rối loạn khoáng chất.
Thuốc lợi tiểu
Thuốc lợi tiểu có thể được sử dụng trong một số trường hợp có phù hoặc quá tải dịch. Furosemide là một thuốc thường được sử dụng trong những tình huống phù hợp.
Liều thuốc phụ thuộc vào chức năng thận, lượng nước tiểu, tình trạng dịch và điện giải. Người sử dụng cần được theo dõi cân nặng, lượng nước tiểu và xét nghiệm điện giải khi cần thiết.
Thuốc điều trị bệnh thận đặc hiệu
Một số bệnh như hội chứng thận hư, viêm cầu thận hoặc các bệnh thận liên quan đến miễn dịch có thể cần những thuốc điều trị chuyên biệt.
Tùy bệnh, bác sĩ có thể cân nhắc corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch như cyclophosphamide, azathioprine, cyclosporine, mycophenolate… Đây là các thuốc có tác dụng mạnh và cần được sử dụng dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa.
3. Các sản phẩm thường được gọi là “thuốc bổ thận”
Trên thị trường còn có nhiều viên uống và thực phẩm bảo vệ sức khỏe được quảng bá với các cụm từ như “bổ thận”, “bổ thận tráng dương”, “hỗ trợ chức năng thận”, “hỗ trợ sinh lý nam” hoặc “hỗ trợ giảm tiểu đêm”.
Một số sản phẩm sử dụng các thành phần thảo dược như nhân sâm, đảng sâm, nhung hươu, dâm dương hoắc, ba kích, nhục thung dung, kỷ tử, maca, cranberry và nhiều dược liệu khác. Thành phần giữa từng sản phẩm rất khác nhau.
Một số sản phẩm được giới thiệu trên thị trường gồm:
- Sâm nhung bổ thận TW3.
- Trunature Cranberry.
- Bổ thận PV.
- Ích Thận Vương.
- Bổ thận dương Nhất Nhất.
- Thận An Plus.
- Sâm Nhung Cường Lực Tuệ Linh.
- Sâm nhung bổ thận Nam Dược.
- Bổ thận âm OPC.
- Bổ thận nữ Abipha.
- Kidney Tonic Vitatree.
- Viganam Tâm Bình.
- Mãnh Lực Trường Xuân.
- SWANSON Kidney Essentials.
- Jpanwell Kidney Plus.
Các sản phẩm này có thể được giới thiệu với mục đích hỗ trợ sức khỏe thận, tiết niệu hoặc sinh lý tùy công thức. Tuy nhiên, cần xem đúng phân loại sản phẩm và công dụng được công bố thay vì hiểu rằng chúng có thể điều trị suy thận.
4. “Bổ thận tráng dương” có phải là thuốc chữa suy thận?
Không.
“Bổ thận tráng dương” thường được sử dụng trong nhóm sản phẩm hướng đến sức khỏe nam giới và sinh lý. Những sản phẩm này có thể chứa nhiều dược liệu khác nhau và được quảng cáo hỗ trợ sinh lực, giảm mệt mỏi, hỗ trợ các biểu hiện liên quan đến sinh lý.
Điều này khác với điều trị suy thận. Người có bệnh thận mạn hoặc suy thận không nên dùng các sản phẩm bổ thận tráng dương để thay thế phác đồ điều trị.
Ngay cả khi một sản phẩm có thể hỗ trợ một số triệu chứng như tiểu đêm hoặc mệt mỏi, điều đó không đồng nghĩa với việc sản phẩm có khả năng phục hồi chức năng lọc của thận.
5. Đau lưng có phải do thận yếu không?
Đây là một hiểu lầm khá phổ biến.
Đau lưng có rất nhiều nguyên nhân, chẳng hạn bệnh lý cột sống, cơ bắp, thoát vị đĩa đệm, sai tư thế hoặc các vấn đề về đường tiết niệu – thận.
Do đó, không nên thấy đau lưng rồi tự kết luận mình bị “thận yếu” và mua thuốc bổ thận sử dụng.
Nếu đau lưng đi kèm các dấu hiệu như tiểu buốt, tiểu máu, sốt, rét run, phù, thay đổi lượng nước tiểu hoặc đau dữ dội vùng hông lưng, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.
6. Khi nào cần kiểm tra chức năng thận?
Những người có nguy cơ cao như người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch hoặc có tiền sử bệnh thận nên được kiểm tra sức khỏe định kỳ theo hướng dẫn chuyên môn.
Các xét nghiệm thường được sử dụng để đánh giá thận có thể bao gồm:
- Creatinin máu.
- Độ lọc cầu thận ước tính (eGFR).
- Xét nghiệm nước tiểu.
- Albumin/protein trong nước tiểu.
- Điện giải đồ, đặc biệt là kali.
- Một số xét nghiệm hình ảnh khi bác sĩ nhận thấy cần thiết.
Không nên chỉ dựa vào các triệu chứng như mệt mỏi, tiểu đêm hay đau lưng để kết luận thận đang suy yếu.
7. Người bệnh thận cần lưu ý gì khi sử dụng thuốc?
Không tự ý mua thuốc hoặc thực phẩm chức năng với mục đích “bổ thận” nếu chưa biết chính xác tình trạng sức khỏe.
Đặc biệt cần thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ nếu đang sử dụng thuốc điều trị huyết áp, tiểu đường, tim mạch, thuốc chống đông, thuốc giảm đau hoặc các sản phẩm thảo dược khác.
Người bệnh cũng không nên tự tăng liều, giảm liều hoặc ngừng thuốc kê đơn khi chưa được hướng dẫn.
Một số thuốc giảm đau chống viêm không steroid như ibuprofen, naproxen và một số thuốc khác có thể gây tổn thương thận cấp ở những người có nguy cơ, vì vậy cần thận trọng khi sử dụng.
8. Chế độ sinh hoạt hỗ trợ sức khỏe thận
Bên cạnh điều trị nguyên nhân, lối sống cũng đóng vai trò quan trọng.
Giảm lượng muối
Ăn quá mặn có thể làm tăng huyết áp và gây bất lợi cho người mắc bệnh thận. Nên hạn chế thức ăn chế biến sẵn, đồ hộp, thực phẩm nhiều muối và các loại nước chấm mặn.
Kiểm soát lượng đạm phù hợp
Người mắc bệnh thận không nên tự ý áp dụng chế độ ăn quá nhiều hoặc quá ít protein. Nhu cầu protein cần được điều chỉnh tùy giai đoạn bệnh và tình trạng dinh dưỡng.
Chú ý lượng kali và phospho
Ở một số bệnh nhân suy thận, kali hoặc phospho trong máu có thể tăng. Khi đó, chế độ ăn cần được điều chỉnh theo kết quả xét nghiệm và hướng dẫn của nhân viên y tế.
Duy trì vận động
Các hoạt động vừa sức như đi bộ hoặc vận động nhẹ có thể giúp duy trì sức khỏe tổng thể. Người bệnh nặng cần lựa chọn mức vận động phù hợp với tình trạng của mình.
9. Tóm lại: nên hiểu “thuốc bổ thận” như thế nào?
Nếu nói đến thuốc điều trị bệnh thận, không có một loại thuốc chung cho tất cả mọi người. Bác sĩ sẽ lựa chọn thuốc dựa trên nguyên nhân và biến chứng cụ thể.
Nếu nói đến sản phẩm bổ thận/thực phẩm bảo vệ sức khỏe, đây chủ yếu là nhóm sản phẩm hỗ trợ, thường chứa vitamin, khoáng chất hoặc dược liệu. Những sản phẩm này không nên được xem là thuốc chữa suy thận.
Vì vậy, khi tìm kiếm “thuốc bổ thận”, điều quan trọng nhất là xác định người dùng đang muốn:
- hỗ trợ sức khỏe thận;
- giảm tiểu đêm;
- hỗ trợ đường tiết niệu;
- hỗ trợ sinh lý nam;
- hay thực sự đang mắc bệnh thận/suy thận.
Mỗi trường hợp có cách xử lý khác nhau. Đặc biệt, người đã được chẩn đoán suy thận không nên tự thay thuốc điều trị bằng các sản phẩm quảng cáo “bổ thận”.