Táo bón là tình trạng khá phổ biến ở trẻ nhỏ. Bé có thể đi ngoài ít hơn bình thường, phân khô và cứng, phải rặn nhiều hoặc cảm thấy khó chịu mỗi lần đi tiêu. Tùy vào tuổi của trẻ, nguyên nhân và mức độ táo bón, bác sĩ có thể lựa chọn biện pháp điều trị khác nhau.
Trong một số trường hợp, trẻ có thể được sử dụng thuốc làm mềm phân hoặc thuốc nhuận tràng thẩm thấu. Một số sản phẩm bổ sung chất xơ, lợi khuẩn cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ tiêu hóa. Thuốc đặt hoặc thuốc bơm hậu môn chỉ nên xem là giải pháp ngắn hạn trong những trường hợp phù hợp, không nên tự ý sử dụng thường xuyên.
1. Thuốc làm mềm phân và nhuận tràng thẩm thấu
Đây là nhóm thường được sử dụng khi trẻ bị táo bón kéo dài hoặc phân quá cứng. Cơ chế chung của nhóm thuốc này là giúp tăng lượng nước trong phân, từ đó làm phân mềm hơn và trẻ dễ đi tiêu.
Lactulose
Lactulose là một loại thuốc nhuận tràng thẩm thấu. Sau khi vào ruột, thuốc giúp giữ nước trong lòng ruột, làm phân mềm và hỗ trợ quá trình đi ngoài.
Một sản phẩm chứa lactulose khá quen thuộc là Duphalac. Thuốc có thể được sử dụng cho trẻ nhỏ trong những trường hợp phù hợp, nhưng lượng dùng cần căn cứ vào tuổi, tình trạng táo bón và hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Lactulose có thể gây đầy hơi hoặc chướng bụng ở một số trẻ, đặc biệt trong thời gian đầu sử dụng.
Polyethylene Glycol (PEG)
PEG, còn gọi là polyethylene glycol, cũng có tác dụng giữ nước trong đường ruột để làm mềm phân. Đây là một trong những hoạt chất thường được sử dụng trong điều trị táo bón ở trẻ.
Một số sản phẩm trên thị trường có chứa PEG, chẳng hạn PEG Inpol. Độ tuổi được phép sử dụng và cách dùng phụ thuộc vào từng chế phẩm, vì vậy cha mẹ cần kiểm tra kỹ thông tin trên sản phẩm và không nên tự điều chỉnh liều cho trẻ.
Đối với trẻ bị táo bón kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần, bác sĩ có thể ưu tiên nhóm thuốc này trong kế hoạch điều trị lâu dài hơn so với việc thường xuyên dùng thuốc kích thích đi tiêu.
2. Men vi sinh và chất xơ hòa tan
Bên cạnh thuốc điều trị táo bón, một số sản phẩm bổ sung lợi khuẩn hoặc chất xơ hòa tan được sử dụng với mục đích hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa.
Các sản phẩm như Bio-acimin hoặc Bio-acimin Fiber có thể chứa lợi khuẩn cùng các thành phần chất xơ hòa tan như FOS, inulin. Những thành phần này có thể hỗ trợ môi trường vi sinh đường ruột và giúp phân có độ mềm tốt hơn ở một số trẻ.
Tuy nhiên, men vi sinh không phải là thuốc điều trị chính cho mọi trường hợp táo bón. Hiệu quả phụ thuộc vào nguyên nhân gây táo bón, chế độ ăn, lượng nước và tình trạng tiêu hóa của từng trẻ.
Cha mẹ cũng không nên cho bé dùng nhiều loại men vi sinh hoặc chất xơ cùng lúc với suy nghĩ rằng dùng càng nhiều sẽ càng nhanh khỏi.
3. Thuốc bơm hậu môn: chỉ dùng khi thật sự cần thiết
Trong trường hợp trẻ bị táo bón và phân bị ứ lại ở trực tràng, bác sĩ có thể cân nhắc các sản phẩm dùng qua đường hậu môn để giúp trẻ đi tiêu nhanh hơn.
Một số sản phẩm dành cho trẻ nhỏ có chứa sorbitol và natri citrat, chẳng hạn Bibonlax Baby. Những sản phẩm này có thể kích thích quá trình đi tiêu và thường phát huy tác dụng tương đối nhanh.
Tuy nhiên, đây không phải lựa chọn nên sử dụng thường xuyên. Việc liên tục phụ thuộc vào thuốc bơm hậu môn có thể khiến cha mẹ bỏ qua nguyên nhân thực sự gây táo bón của trẻ.
Nếu bé thường xuyên phải dùng thuốc bơm mới đi ngoài được, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để tìm nguyên nhân và xây dựng phương án điều trị phù hợp hơn.
4. Không phải trẻ táo bón nào cũng cần uống thuốc
Trước khi sử dụng thuốc, cha mẹ nên xem xét lại chế độ ăn uống và sinh hoạt của trẻ.
Có thể áp dụng một số biện pháp hỗ trợ tùy theo độ tuổi:
- Đảm bảo trẻ được cung cấp đủ chất lỏng phù hợp với lứa tuổi.
- Tăng cường rau củ và các loại trái cây phù hợp khi trẻ đã ăn dặm.
- Có thể lựa chọn những loại trái cây giúp bổ sung chất xơ như đu đủ, kiwi hoặc các loại trái cây mềm, chín.
- Khuyến khích trẻ vận động, vui chơi và hạn chế ngồi một chỗ quá lâu.
- Với trẻ nhỏ, cha mẹ có thể nhẹ nhàng xoa bụng theo vòng tròn theo chiều kim đồng hồ.
- Trẻ còn nhỏ có thể được hỗ trợ vận động chân giống động tác đạp xe để khuyến khích nhu động ruột.
Đối với trẻ đang ăn dặm, việc tăng chất xơ cũng cần thực hiện từ từ. Nếu tăng quá nhanh trong khi trẻ uống ít nước, tình trạng đầy bụng hoặc khó chịu có thể trở nên rõ hơn.
5. Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Không nên chỉ dựa vào số lần đi ngoài để xác định trẻ có bị táo bón hay không. Một số trẻ có thể đi tiêu ít lần nhưng phân vẫn mềm và trẻ không khó chịu.
Ngược lại, nếu trẻ đi tiêu khó, phân cứng, phải rặn nhiều hoặc thường xuyên đau bụng, tình trạng này cần được chú ý.
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu:
- Táo bón kéo dài hoặc thường xuyên tái phát.
- Trẻ đau bụng nhiều hoặc bụng chướng rõ.
- Bé nôn ói, mệt nhiều hoặc bỏ ăn.
- Có máu trong phân.
- Trẻ không đi tiêu được dù đã áp dụng các biện pháp chăm sóc thông thường.
- Trẻ còn rất nhỏ và xuất hiện tình trạng táo bón đáng kể.
- Bé cần thường xuyên dùng thuốc hoặc thuốc bơm hậu môn mới có thể đi ngoài.
Đặc biệt, nếu trẻ có biểu hiện bất thường nghiêm trọng hoặc tình trạng táo bón xuất hiện kèm nôn ói, bụng chướng nhiều, đau dữ dội hay trẻ rất mệt, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá.
6. Cha mẹ cần lưu ý gì khi cho bé dùng thuốc trị táo bón?
Thuốc trị táo bón cho trẻ cần được lựa chọn dựa trên tuổi, cân nặng, nguyên nhân và mức độ táo bón. Không nên lấy liều thuốc của trẻ khác để áp dụng cho bé nhà mình.
Đặc biệt, cha mẹ không nên tự ý:
- Tăng liều thuốc nhuận tràng vì thấy bé chưa đi ngoài ngay.
- Dùng thuốc bơm hậu môn liên tục.
- Kết hợp nhiều loại thuốc trị táo bón cùng lúc.
- Cho trẻ dùng thuốc của người lớn.
- Sử dụng thuốc kéo dài mà không đánh giá lại tình trạng của trẻ.
Với táo bón kéo dài, mục tiêu không chỉ là giúp bé đi ngoài được một lần mà còn phải giúp trẻ hình thành thói quen đi tiêu đều đặn, hạn chế tình trạng phân cứng và giảm nguy cơ tái phát.
Kết luận
Khi trẻ bị táo bón, phương pháp xử lý phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng. Lactulose hoặc PEG có thể được sử dụng trong những trường hợp phù hợp để làm mềm phân; sản phẩm chứa chất xơ và lợi khuẩn có thể hỗ trợ hệ tiêu hóa; còn thuốc bơm hậu môn chủ yếu được cân nhắc cho tình huống cần giải quyết nhanh và không nên lạm dụng.
Quan trọng nhất, cha mẹ cần kết hợp điều chỉnh chế độ ăn, lượng nước, vận động và thói quen đi tiêu của trẻ. Nếu táo bón kéo dài, tái diễn hoặc có các dấu hiệu bất thường, nên đưa bé đi khám thay vì tự điều trị bằng thuốc trong thời gian dài.