Khi bị viêm loét dạ dày tá tràng, niêm mạc tiêu hóa đang trong tình trạng tổn thương nên chế độ ăn uống cần được điều chỉnh để hạn chế kích thích dạ dày, giảm cảm giác đau, đầy bụng, ợ nóng và hỗ trợ quá trình hồi phục. Người bệnh nên ưu tiên những món mềm, chín kỹ, dễ tiêu hóa, đồng thời hạn chế các loại thực phẩm cay, chua, nhiều dầu mỡ hoặc đồ uống có chất kích thích.
Tuy nhiên, không có một thực đơn cố định phù hợp với tất cả mọi người. Một số thực phẩm có thể gây khó chịu ở người này nhưng lại được dung nạp tốt ở người khác. Vì vậy, ngoài nguyên tắc chung, người bệnh nên chú ý phản ứng của cơ thể để điều chỉnh khẩu phần phù hợp.
1. Người bị viêm loét dạ dày tá tràng nên ăn gì?
Thực phẩm giàu tinh bột, mềm và dễ tiêu
Nhóm tinh bột dễ tiêu có thể giúp cung cấp năng lượng mà không tạo thêm nhiều áp lực cho hệ tiêu hóa. Người bệnh có thể lựa chọn:
- Cơm mềm.
- Cháo.
- Súp.
- Bánh mì mềm.
- Khoai tây, khoai lang được nấu chín mềm.
- Một số loại ngũ cốc được chế biến phù hợp.
Khi đang đau hoặc khó tiêu, nên ưu tiên món được nấu mềm, nghiền hoặc hầm nhừ thay vì thức ăn khô, cứng và khó nhai.
Thịt nạc, cá và các nguồn đạm dễ tiêu
Protein cần thiết cho việc duy trì sức khỏe và phục hồi các mô bị tổn thương. Người bệnh có thể bổ sung:
- Thịt lợn nạc.
- Thịt gà bỏ da.
- Cá ít béo.
- Trứng nếu cơ thể dung nạp tốt.
- Một số sản phẩm từ đậu nành hoặc các nguồn đạm dễ tiêu khác.
Nên chế biến bằng cách luộc, hấp, hầm hoặc nấu chín mềm. Hạn chế chiên rán nhiều dầu mỡ vì những món này thường khó tiêu và dễ gây đầy bụng.
Rau củ non, nấu chín mềm
Rau củ cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ cần thiết cho cơ thể. Khi bị viêm loét dạ dày tá tràng, nên ưu tiên rau củ non, tươi và được nấu chín kỹ.
Có thể lựa chọn:
- Đậu bắp.
- Bắp cải.
- Bí đỏ.
- Cà rốt.
- Khoai tây.
- Rau xanh mềm.
- Các loại rau họ cải được nấu chín.
Nếu đang có triệu chứng tiêu hóa rõ rệt, không nên ăn quá nhiều rau sống, rau già hoặc thực phẩm có cấu trúc cứng vì có thể khiến dạ dày phải hoạt động nhiều hơn.
Một số loại trái cây chín, ít gây kích ứng
Trái cây vẫn có thể được sử dụng để bổ sung vitamin và khoáng chất. Người bệnh nên ưu tiên các loại quả chín, mềm, vị ngọt dịu và không quá chua.
Chuối chín là một lựa chọn thường được sử dụng trong chế độ ăn dành cho người có vấn đề về tiêu hóa. Ngoài ra, có thể lựa chọn những loại trái cây phù hợp với khả năng dung nạp của từng người.
Không nhất thiết phải kiêng toàn bộ trái cây; điều quan trọng là hạn chế những loại có vị chua mạnh hoặc khiến bản thân xuất hiện đau, nóng rát, ợ chua sau khi ăn.
Sữa và chế phẩm từ sữa
Một số người có thể sử dụng sữa, sữa chua hoặc sản phẩm từ sữa nếu dung nạp tốt. Tuy nhiên, không nên xem sữa là biện pháp điều trị loét dạ dày. Với người bị đầy bụng, tiêu chảy hoặc không dung nạp lactose, sữa có thể làm các triệu chứng tiêu hóa khó chịu hơn.
Nghệ và mật ong
Nghệ và mật ong thường xuất hiện trong các chế độ ăn hoặc phương pháp dân gian dành cho người gặp vấn đề về dạ dày. Nghệ có các thành phần được nghiên cứu về đặc tính chống viêm, trong khi mật ong có thể được sử dụng như một thực phẩm bổ sung.
Tuy nhiên, nghệ và mật ong không thay thế thuốc điều trị viêm loét dạ dày tá tràng. Người bệnh không nên tự ngừng thuốc hoặc chỉ sử dụng nghệ, mật ong với mục đích chữa ổ loét.
2. Người bị viêm loét dạ dày tá tràng nên hạn chế hoặc tránh ăn gì?
Thức ăn cay nóng và nhiều gia vị
Ớt, tiêu, tương ớt và các món có nhiều gia vị cay có thể khiến một số người tăng cảm giác nóng rát, đau hoặc khó chịu vùng thượng vị.
Đặc biệt trong giai đoạn triệu chứng đang rõ rệt, nên giảm các món cay và theo dõi phản ứng của cơ thể.
Thực phẩm, đồ uống có tính acid cao
Các loại thực phẩm có vị chua mạnh có thể làm triệu chứng khó chịu ở một số người, nhất là khi dạ dày đang trống.
Nên hạn chế:
- Chanh.
- Cam hoặc quýt có vị chua.
- Một số loại trái cây chua.
- Giấm.
- Mẻ.
- Dưa muối, cà muối và các thực phẩm lên men có vị chua mạnh.
Không phải mọi loại thực phẩm có acid đều gây loét hoặc làm ổ loét nặng lên ở tất cả mọi người, nhưng nếu chúng khiến bạn đau, ợ chua hoặc nóng rát thì nên hạn chế.
Đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ
Thức ăn nhiều chất béo có thể khó tiêu và làm tăng cảm giác đầy bụng, khó chịu ở một số người.
Nên hạn chế:
- Đồ chiên ngập dầu.
- Khoai tây chiên.
- Thức ăn nhanh.
- Thịt nhiều mỡ.
- Món xào nhiều dầu.
- Các loại đồ ăn vặt nhiều chất béo.
Thay vào đó, nên ưu tiên hấp, luộc, hầm hoặc nấu mềm.
Rượu bia và đồ uống chứa chất kích thích
Người đang bị viêm loét dạ dày tá tràng nên hạn chế hoặc tránh rượu bia. Cà phê, trà đặc và một số loại đồ uống có caffeine cũng có thể làm triệu chứng khó chịu ở một số người.
Ngoài ra, nước ngọt có gas có thể gây đầy hơi, chướng bụng và không phải lựa chọn phù hợp khi dạ dày đang nhạy cảm.
Thực phẩm cứng, dai hoặc khó tiêu
Những món quá cứng, dai, nhiều gân, sụn hoặc chưa được nấu mềm có thể khiến quá trình tiêu hóa khó khăn hơn.
Nên thái nhỏ, băm hoặc hầm nhừ thực phẩm, đồng thời nhai kỹ trước khi nuốt.
Thực phẩm chế biến sẵn
Thịt nguội, xúc xích, lạp xưởng, thịt hun khói và các món chế biến sẵn thường có nhiều muối, chất béo hoặc gia vị. Người bị viêm loét dạ dày tá tràng nên hạn chế nhóm thực phẩm này, đặc biệt khi chúng gây đầy bụng hoặc khó chịu.
Các món dễ gây đầy hơi
Một số người có thể bị chướng bụng khi ăn các thực phẩm như đồ uống có gas, hành, một số loại đậu hoặc rau củ khó tiêu. Nếu nhận thấy một món ăn thường xuyên gây đầy hơi, nên giảm lượng hoặc tạm thời loại khỏi thực đơn.
3. Không chỉ chọn đúng thực phẩm, cách ăn cũng rất quan trọng
Người bị viêm loét dạ dày tá tràng nên chú ý cả thời điểm và cách ăn:
- Ăn đúng giờ, tránh bỏ bữa.
- Có thể chia khẩu phần thành nhiều bữa nhỏ thay vì ăn quá nhiều trong một lần.
- Không để bụng quá đói trong thời gian dài.
- Không ăn quá no.
- Ăn chậm, nhai kỹ.
- Thức ăn nên được nấu chín và mềm.
- Hạn chế vừa ăn vừa làm việc hoặc xem điện thoại, tivi.
- Không vận động mạnh ngay sau khi ăn.
- Tránh những món quá nóng hoặc quá lạnh nếu chúng làm xuất hiện triệu chứng khó chịu.
- Uống đủ nước nhưng không nên uống một lượng quá lớn ngay trong bữa ăn.
Việc chia nhỏ bữa ăn và lựa chọn thức ăn mềm, chín kỹ có thể giúp giảm gánh nặng tiêu hóa và hạn chế kích thích dạ dày.
4. Gợi ý cách xây dựng thực đơn
Một bữa ăn phù hợp có thể gồm:
Tinh bột: cơm mềm hoặc cháo.
Chất đạm: cá, thịt gà bỏ da hoặc thịt nạc được hấp, luộc, hầm.
Rau củ: rau non hoặc củ quả nấu chín mềm.
Tráng miệng: một phần trái cây chín, ít chua nếu cơ thể dung nạp tốt.
Có thể thay đổi nguyên liệu hằng ngày để bảo đảm chế độ ăn đa dạng, tránh tình trạng chỉ ăn cháo hoặc kiêng khem quá mức dẫn đến thiếu năng lượng và chất dinh dưỡng.
5. Những điều cần lưu ý
Chế độ ăn uống chỉ là một phần trong quá trình kiểm soát viêm loét dạ dày tá tràng. Bệnh có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân, trong đó nhiễm H. pylori và sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID) là những nguyên nhân quan trọng. Vì vậy, chỉ thay đổi thực đơn sẽ không giải quyết được nguyên nhân trong những trường hợp cần điều trị chuyên môn.
Nếu có biểu hiện nôn ra máu, đi ngoài phân đen, đau bụng dữ dội, chóng mặt, choáng váng, nôn kéo dài hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, cần đi khám sớm vì đây có thể là dấu hiệu của biến chứng hoặc bệnh lý cần được đánh giá y tế.
Tóm lại: người bị viêm loét dạ dày tá tràng nên hướng đến chế độ ăn mềm, chín, dễ tiêu, ít dầu mỡ và ít gia vị kích thích. Đồng thời, nên hạn chế rượu bia, cà phê, đồ cay, thực phẩm quá chua, món chiên rán nhiều dầu mỡ và các món khó tiêu. Quan trọng nhất là duy trì giờ ăn hợp lý, không ăn quá no và điều trị nguyên nhân gây bệnh theo hướng dẫn của bác sĩ.