Người bị xơ gan có thể uống sữa nếu không có chống chỉ định riêng từ bác sĩ. Sữa có thể bổ sung năng lượng, protein, chất béo, vitamin và khoáng chất, từ đó hỗ trợ duy trì thể trạng và hạn chế tình trạng suy dinh dưỡng, teo cơ – những vấn đề khá thường gặp ở người mắc bệnh gan mạn tính.
Tuy nhiên, không phải loại sữa nào cũng phù hợp với mọi người bệnh. Việc lựa chọn sữa nên dựa vào mức độ xơ gan, tình trạng dinh dưỡng, đường huyết, cân nặng và các biến chứng đi kèm.
Uống sữa mang lại lợi ích gì cho người xơ gan?
Bổ sung năng lượng và dưỡng chất:
Xơ gan có thể khiến người bệnh ăn uống kém, nhanh no hoặc bị suy dinh dưỡng. Sữa là một lựa chọn tương đối thuận tiện để bổ sung thêm năng lượng và protein trong chế độ ăn hằng ngày.
Hỗ trợ duy trì khối cơ:
Người xơ gan, đặc biệt ở giai đoạn tiến triển, có nguy cơ mất cơ và suy nhược. Bổ sung đủ protein và năng lượng giúp hạn chế tình trạng này. Việc sử dụng lượng protein cụ thể cần được điều chỉnh theo tình trạng của từng người.
Cung cấp canxi và vitamin:
Một số sản phẩm sữa cung cấp canxi, vitamin D cùng nhiều vi chất khác, góp phần đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và hỗ trợ sức khỏe xương.
Có thể sử dụng như một bữa phụ:
Một khẩu phần sữa phù hợp có thể dùng xen kẽ giữa các bữa chính. Ở người xơ gan, chia nhỏ các bữa ăn trong ngày có thể giúp đáp ứng nhu cầu năng lượng tốt hơn. Một bữa ăn nhẹ trước khi ngủ cũng có thể hữu ích đối với một số người, nhất là khi có nguy cơ thiếu năng lượng hoặc hạ đường huyết về đêm.
Người xơ gan nên chọn loại sữa nào?
Sữa ít béo hoặc tách béo:
Có thể phù hợp với người cần kiểm soát lượng chất béo trong khẩu phần, đặc biệt khi chế độ ăn hiện tại đã cung cấp nhiều chất béo. Tuy nhiên, không nhất thiết mọi bệnh nhân xơ gan đều phải dùng sữa tách béo; lựa chọn nên dựa trên tổng thể chế độ dinh dưỡng.
Sữa đậu nành và các loại sữa hạt:
Sữa đậu nành, sữa hạnh nhân, sữa hạt điều và một số loại sữa thực vật khác có thể là lựa chọn thay thế cho sữa bò, nhất là với người không dung nạp lactose hoặc không thích sữa động vật. Khi lựa chọn, nên kiểm tra thành phần dinh dưỡng và ưu tiên sản phẩm ít đường.
Sữa chua:
Sữa chua cung cấp protein, canxi và các vi khuẩn có lợi. Đây có thể là một món ăn phụ thuận tiện trong chế độ ăn của người bệnh gan. Nên ưu tiên loại ít đường hoặc không đường nếu người bệnh cần kiểm soát đường huyết và năng lượng.
Sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt:
Một số loại sữa dinh dưỡng dành cho người bệnh có thể chứa hàm lượng protein, năng lượng hoặc acid amin chuỗi nhánh (BCAA) được thiết kế theo nhu cầu dinh dưỡng đặc biệt. Những sản phẩm này có thể được cân nhắc ở người suy dinh dưỡng hoặc mất cơ, nhưng tốt nhất nên sử dụng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Người xơ gan cần lưu ý gì khi uống sữa?
Ưu tiên sản phẩm ít đường:
Sữa có nhiều đường có thể làm tăng lượng carbohydrate và năng lượng đưa vào cơ thể. Người mắc đái tháo đường, thừa cân hoặc có rối loạn chuyển hóa nên đặc biệt chú ý lượng đường trong sản phẩm.
Không nên tùy ý dùng sữa quá nhiều chất béo:
Sữa nguyên kem, sữa có hàm lượng chất béo cao hoặc các loại đồ uống từ sữa chứa nhiều đường có thể làm khẩu phần trở nên dư thừa năng lượng và chất béo. Không nên mặc định rằng sữa càng nhiều chất béo thì càng tốt cho người xơ gan.
Kiểm tra khả năng dung nạp lactose:
Nếu uống sữa bò xuất hiện đầy bụng, đau bụng, tiêu chảy hoặc khó chịu đường tiêu hóa, người bệnh có thể cân nhắc sữa không lactose hoặc các sản phẩm thay thế phù hợp.
Lưu ý lượng muối nếu có cổ trướng hoặc phù:
Người xơ gan có cổ trướng, phù hoặc giữ nước thường được bác sĩ hướng dẫn kiểm soát natri trong chế độ ăn. Vì vậy, ngoài việc quan tâm đến loại sữa, cần xem xét cả tổng lượng natri từ toàn bộ khẩu phần ăn trong ngày.
Không tự ý hạn chế protein quá mức:
Trước đây có quan niệm người mắc bệnh gan hoặc bệnh não gan phải hạn chế nhiều protein. Tuy nhiên, việc giảm protein quá mức có thể làm tình trạng suy dinh dưỡng và mất cơ trở nên nghiêm trọng hơn. Lượng protein cần thiết phải được cá nhân hóa theo tình trạng bệnh.
Nếu xơ gan nặng hoặc có bệnh não gan thì sao?
Người xơ gan giai đoạn nặng, có cổ trướng, phù, suy dinh dưỡng hoặc từng bị bệnh não gan cần có chế độ ăn được cá nhân hóa.
Đặc biệt, nếu người bệnh có biểu hiện lú lẫn, buồn ngủ bất thường, thay đổi hành vi, nói khó, run tay hoặc giảm ý thức, cần được đánh giá y tế kịp thời. Không nên tự ý ngừng sữa, cắt hoàn toàn protein hoặc thay đổi chế độ ăn chỉ vì lo ngại bệnh não gan.
Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể điều chỉnh lượng protein, năng lượng, natri và loại sản phẩm dinh dưỡng dựa trên tình trạng thực tế của người bệnh.
Người xơ gan có uống Ensure được không?
Một số người bị xơ gan có thể sử dụng các sản phẩm dinh dưỡng như Ensure nếu sản phẩm phù hợp với nhu cầu năng lượng và tình trạng sức khỏe. Tuy nhiên, Ensure không phải là lựa chọn bắt buộc cho tất cả người bệnh xơ gan.
Khi lựa chọn sản phẩm, nên xem xét hàm lượng năng lượng, protein, đường, chất béo và natri, đồng thời cân nhắc các bệnh lý đi kèm như đái tháo đường, suy thận hoặc tình trạng phù, cổ trướng.
Kết luận
Người bị xơ gan có thể uống sữa và sữa có thể là một phần hữu ích trong chế độ dinh dưỡng, đặc biệt khi người bệnh ăn uống kém hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng, mất cơ.
Tuy nhiên, nên chọn loại sữa phù hợp thay vì uống tùy ý. Các sản phẩm ít đường, phù hợp với nhu cầu năng lượng và tình trạng dinh dưỡng thường là lựa chọn đáng cân nhắc. Người bị xơ gan nặng hoặc có biến chứng nên được bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn cụ thể về lượng sữa, protein, natri và tổng năng lượng mỗi ngày.